Özgür Yazılım ( Free Software ) , çoğu zaman Açık Kaynak Kodlu Yazılım ( Open Source Software ) ile karıştırılıyor. Burada belki de en son söylenecek şeyi en başta söyleyelim :
Bütün özgür yazılımlar açık kaynak kodludur ama bütün açık kaynak kodlu yazılımlar özgür yazılım değildir.
Gene çok sık karıştırılan bir diğer konuda işin ekonomik boyutu. Özgür yazılım ile kastedilen özgürlük, kullanım hakları ile ilgilidir, ekonomik boyutu ile ilgili değil. Tabii ki internetten ücretsiz olarak indirilebilen bir yazılım için ek hiç bir şey vermiyorsanız kimse size para vermez ama bu bambaşka bir yazı konusu. O zaman sonda söylenebilecek bir başka şeyi daha hemen söyleyelim ve sonra asıl tanıma geri dönelim :
Özgür Yazılım, Bedava Yazılım değildir.
***
Özgür yazılım, öncelikle kullanıcısına ardından da üreticisine çeşitli seviyelerde özgürlük sağlar. Bunları sıralarsak :
1. Kullanım Özgürlüğü
Bir özgür yazılımı, istediğiniz yerde istediğiniz şekilde kullanmakta özgürsünüz.
2. İnceleme Özgürlüğü
Bir özgür yazılımın nasıl işlediğini istediğiniz gibi inceleyip, isterseniz yazılma amacının dışındaki bir ihtiyacınıza uyarlayabilirsiniz. Doğal olarak bunun için kaynak kodların erişilmesine ihtiyaç var.
3. Dağıtım Özgürlüğü
Bir özgür yazılımı, istediğiniz şekilde dağıtabilir ve başkalarıyla paylaşabilirsiniz. Bu özgürlüğün içinde ilgili yazılımı satmak da dahildir.
4. Değiştirme Özgürlüğü
Bir özgür yazılımın kodlarını istediğiniz gibi değiştirebilirsiniz. Üstelik yaptığınız bu değişiklikleri, başkalarıyla istediğiniz gibi paylaşabilirsiniz. Yukarıda sayılan bütün bu özgürlükler üzerine sadece bir kısıtlama gelmekte, ki bu kısıtlama özgürlüğünüzü güvence altına alır. Bir özgür yazılım üzerinde yapılacak değişikliklikler aynı şekilde, açık ve özgür olarak, yayınlanmalıdır.
***
Bütün bu özgürlükleri ve süreci tanımlayan ise yazılımın lisansıdır. Bir başka yazının konusu olan lisanslar noktasında şimdilik GNU GPL‘in bu özgürlükleri sağlayan en önemli lisans olduğunu söyleyelim.
En önemli özgür yazılım örnekleri GNU/Linux dağıtımları olmakla birlikte, belki de farkında olmadan bir kısmını kullandığınız binlerce irili ufaklı özgür yazılım ürünü bulunmaktadır - ki bu sayfalarda bunların bir kısmını sizlere tanıtmaya da çalışacağız…
Not 1 : Bu yazının ismini öykündüğü, LKD Seminerlerinin bir klasiği olan “Linux Nedir? Yenir Mi?” sunumuna bakmanızı da şiddetle tavsiye ederim…
Güncelleme 1 : Daha formal Özgür Yazılım tanımları için vikipedi ve Özür Yazılım Vakfı ( FSF ) sayfalarına bakabilirsiniz.
- Özgür yazılım gökten zembille inmez - iş modeli nedir, neye benzer? Özgür yazılım iş modellerine olan ihtiyacı makroekonomik bir analiz ile...
