Özgür Yazılım

Linux ve özgür yazılımın 18 yılı yazı dizisine üçüncü yazı ile devam ediyoruz. Bu yıl 1997-1999 yılları arasını ele alacağız.

1997: Dev uyanıyor

1997, yeni Linux dağıtımlarının, kısmen de yeni teknolojilerin başlangıç yılı oldu. Stampede Linux dağıtımı, Linux Journal dergisinde üstüste birkaç kez ilgi çekici reklamlarını çevirince insanların merakını da cezbetti. Yeni paket yönetim sistemi SLP ne yazık ki çok uzun ömürlü olmadı ve Stampede 2002 yılında piyasadan çekildi.

1997, aynı zamanda GNOME’un doğumunu müjdeleyen bir yıl. Miguel de Icaza, Microsoft’taki çalışmalarına son vererek GNOME projesini başlattı. GTK ile geliştirilen GNOME, 2000 yılının ortalarına doğru yapacağı hamleye kadar uzunca bir süre KDE’nin gölgesinde kalacaktı. Gelişmelerden etkilenen Trolltech, 2000 yılında Qt’nin lisansını GPL haline getirdi.

Aynı yıl, bir süre boyunca en çok bilinecek çevrimiçi Linux belge serisi LinuxFocus başlatıldı. LDP ve LinuxFocus’u örnek alan diğer belgeleme projeleri de birer birer hayata geçti. İTÜ Bilgisayar Kulübü, derginin pek çok sayısını öğrencilerin de yardımıyla zaman içinde Türkçe’ye kazandırdı.

Inetconf serisi ODTÜ’de devam etti. ODTÜ Bilgi İşlem Daire Başkanlığı sponsorluğunda gerçeklenen konferansta 12 Linux semineri verildi. Murat Arslan ve Osman Cengiz Demir’in verdiği SLIP/PPP (!) en çok ilgi gören seminer oldu. Konferansın ikinci gününde, yemek arasındaki kısa bir zamanda “Linux Çalışma Grubu” çalışmasının yöneticiliğini yapmak ayrı bir keyifti. Her konferanstan sonra olduğu gibi Bilkent’teki sunucular üzerinde tutulan Linux listelerine üyelik artarak devam etti.

1998: Sektör Linux’a ısınıyor

1998, pek çoğuna göre farklı Linux iş modellerinin denendiği yıl olarak hatırlanabilir. Bu yılın en önemli olayı Gael Duval adında Paris’ta yaşayan genç bir Fransız öğrencinin, Red Hat’i temel alarak daha sonra Mandriva adını alacak olan Mandrake’yi kurması olarak belleklere kazındı. Duval, Red Hat’in GNOME’a yönelimli masaüstü yerine KDE’yi paketleyerek öntanımlı sunacak, Mandriva’nın gelişimini internete taşıyacak ve kısa zamanda dünyanın en çok bilinen 3 Linux dağıtımı arasına Fransa hükümetinin de destekleyeceği Mandriva’yı da sokacaktı.

LinuxCare isimli ABD menşeli firma da, kurumların Linux desteği alma taleplerine karşılık vermeye yönelik iş modeliyle kuruldu. Firma birkaç kez iş modeli değiştirmesine karşılık 10 yıl sonra kapandı.

Eric Raymond’un “The Cathedral and the Bazaaar” yazısından etkilenen Netscape, üzerinde hala geliştirme çalışmaları yapılan ve tam olarak bitmeyen Navigator 5.0 ürününün kaynak kodunu 1 Nisan tarihinde açtı. Bu amaçlarken Netscape Inc, Internet Explorer’ın kazandığı pazar payını geri almayı ümit ediyordu.

Haziran ayında Türkiye’nin ilk Linux kitabı çıktı. LaTeX yardımıyla hazırlanan bu kitap, Slackware 3.0 sürümünü anlatıyordu. O zamanlar ODTÜ Bilgi İşlem Merkezi’nde çalışan sevgili Kutberk Kargın tarafından tasarlanan kapağın arkasında Enlightenment masaüstü ortamının güzel bir görüntüsü vardı. Kitabı alan herkes, tam sürüm Slackware 3.0 sahibi oldu. Bu kitap daha sonra Red Hat ve Fedora’yı anlatacak şekilde sürüm değiştirdi ve toplamda 6 baskı yaparak 15000′den fazla kişiye ulaştı.

Ekim ayında boş durmadık, daha sonra Gelecek Linux’u 3.0 sürümüne kadar çıkartacak olan Türkiye’nin ilk Linux firması Gelecek A.Ş’yi kurduk. Firmanın en çok beğendiğimiz (ve beğenildiğini düşündüğümüz) 2.0 sürümü 2000 yılında dergilerle beraber yaklaşık 150.000 kopya dağıtıldı. Bu ve önceki sürümler 250 ayrı müşteriye verildi. Gelecek A.Ş sayesinde Türkiye’de Linux’un bilinirliği, kamu ve özel sektörde kullanımı önemli ölçüde arttı, kurumsal Linux kullanımı hızlandı.

Open Source Initiative, Şubat ayında Eric Raymond ve Bruce Perens tarafdan kuruldu. Raymond, organizasyonun ilk başkanı oldu ve bu göreve 2005 yılına kadar devam etti. Yönetim kurulumda Brian Behlendorf, Ian Murdock, Russ Nelson ve Chip Salzenberg’in olduğu OSI, “open source” için marka başvurusunda bulunarak www.opensource.org sayfasından yayın yapmaya da başladı.

Richard Stallman’ın özgür yazılım tanımında eksikler olduğu konusunda çıkarımlar yapan Eric Raymond, “open source software” tanımını yaptı. Aynı adrese 10 maddelik bir tanım koyan Raymond, diğer açık kaynak kodlu yazılımların lisanslarını da sayfada duyurmaya başladı.

Dünyanın en iyi arama motorları arasında gösterilen Google, ilk arama hizmetini vermeye başladı. Kısa bir süre sonra da Linux’a özel sayfalarda aramayı destekledi.

1999: Sourceforge yılı

VA Research, açık kaynak kodlu yazılım projelerinin tümünü tek bir çatı altında toplamak amacıyla Sourceforge’u kurdu. Kasım ayında yayın hayatına başlayan Sourceforge, kullanım zorluğu konusunda eleştiriler alsa da kısa zamanda 1 milyon kullanıcı ve 100.000 proje sayısına ulaştı.

1999 Ağustos’unda, dünyanın en büyük özgür/açık kaynak kodlu yazılım projesi olan OpenOffice.org, Sun Microsystems tarafından resmen duyuruldu. Türkçe OpenOffice.org projesi, başlatılan ilk 10 dil projesi arasında yerini aldı.

Sonraki yazıda 2000-2002 yıllarını hatırlayacağız.